Chỉ Tiêu Tổng Hoạt Độ Phóng Xạ Alpha (α) Trong Xử Lý Nước Cấp Bản Chất, Quy Chuẩn Và Giải Pháp

Trong các chỉ tiêu kiểm định chất lượng nước sạch sinh hoạt và công nghiệp, tổng hoạt độ phóng xạ alpha (Gross Alpha Activity) là thông số sàng lọc nghiêm ngặt nhằm kiểm soát nguy cơ chiếu xạ nội chiếu đối với sức khỏe người sử dụng.

Bản Chất Tia Phóng Xạ Alpha Trong Nguồn Nước

Tia alpha (α) gồm 2 proton và 2 neutron (hạt nhân Helium-4), mang điện tích +2 và có khối lượng tương đối lớn. Dù khả năng xuyên thấu yếu (dễ dàng bị cản bởi một tờ giấy mỏng hoặc lớp biểu bì ngoài da), hạt α lại sở hữu khả năng ion hóa vật chất cực kỳ mạnh. Khi xâm nhập vào cơ thể người thông qua đường ăn uống, các hạt này tích tụ tại mô mềm, xương hoặc các cơ quan nội tạng, gây tổn thương DNA và làm tăng nguy cơ ung thư.

Nguồn gốc xuất hiện hoạt độ phóng xạ α trong môi trường nước:

• Nguồn địa chất tự nhiên (chiếm đa số): Nước ngầm chảy qua các tầng đá mácma, đá granite, sa thạch chứa các khoáng vật tự nhiên của Uranium (238U), Radium (226Ra) và Thorium (232Th). Quá trình hòa tan tự nhiên khiến các đồng vị này giải phóng hạt phóng xạ vào tầng chứa nước.
• Hoạt động nhân tạo: Phát sinh từ nước rửa khai thác khoáng sản, bãi chứa quặng kim loại hiếm, công nghiệp hóa chất phân bón phốt phát hoặc cơ sở gia công hạt nhân.

Nguồn gốc phóng xạ Alpha trong nguồn nước

Các đơn vị có đủ năng lực phân tích chỉ tiêu phóng xạ trong nước tại Việt Nam

Khu Vực Phía Nam

• Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt (Dalat Nuclear Research Institute): Trung tâm hàng đầu về phân tích hạt nhân, đồng vị phóng xạ trong mẫu nước, đất và môi trường.
• Trung tâm Hạt nhân TP. Hồ Chí Minh: Chuyên đo đạc hoạt độ phóng xạ môi trường, thực phẩm và nước cấp/nước ngầm.
• Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 3 (QUATEST 3): Phòng thử nghiệm chuyên sâu đáp ứng kiểm định các chỉ tiêu QCVN cho nước sinh hoạt và nước uống đóng chai.
• Viện Y tế Công cộng TP. Hồ Chí Minh: Đơn vị thuộc Bộ Y tế thực hiện quan trắc, kiểm nghiệm toàn diện các chỉ tiêu lý, hóa, vi sinh và phóng xạ theo QCVN 01-1.

Khu Vực Phía Bắc

• Viện Khoa học và Kỹ thuật Hạt nhân (Hà Nội): Đơn vị chuyên sâu về đo hoạt độ alpha, beta tổng và định danh đồng vị.
• Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 1 (QUATEST 1): Phân tích đầy đủ các chỉ tiêu nước sạch và môi trường.
• Viện Sức khỏe Nghề nghiệp và Môi trường (Hà Nội): Kiểm nghiệm chất lượng nước sinh hoạt theo quy chuẩn Bộ Y tế.

Lưu ý khi gửi mẫu: Quy trình lấy mẫu phóng xạ thường cần chai nhựa sạch (PE), không cho chất bảo quản hoặc axit hóa bằng ‭HNO3‬ đặc tùy theo phương pháp thử cụ thể của từng phòng thí nghiệm. Thể tích mẫu tối thiểu thường yêu cầu từ 1 đến 2 lít.

Quy Chuẩn Kỹ Thuật Quốc Gia Về Hoạt Độ Phóng Xạ alpha (α)

Theo QCVN 01-1:2024/BYT (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt), các ngưỡng giới hạn kiểm soát ban đầu được quy định như sau:

Chỉ tiêu này đóng vai trò là ngưỡng sàng lọc (screening level):

• Nếu kết quả =<0,1 Bq/L: Nguồn nước đạt tiêu chuẩn an toàn về mặt phóng xạ alpha, không phát sinh yêu cầu kiểm tra chuyên sâu.
• Nếu kết quả > 0,1 Bq/L: Nguồn nước bắt buộc phải đưa vào quy trình phân tích định danh cụ thể từng nhân phóng xạ thành phần (Radium-226, Radium-228, Uranium tự nhiên…) để tính toán liều chiếu xạ hiệu dụng thực tế cho người tiêu dùng.

Giải Pháp Công Nghệ Xử Lý Khi Nước Vượt Ngưỡng Phóng Xạ alpha (α)

Nước mặt (sông, suối, hồ) rất hiếm khi ghi nhận hiện tượng vượt ngưỡng phóng xạ. Ngược lại, nước ngầm tại các vùng đồi núi, mỏ quặng thường cần can thiệp bằng các công nghệ xử lý chuyên biệt:

• Làm mềm bằng vôi kết hợp keo tụ – lắng lọc: Tăng độ kiềm và pH để thúc đẩy kết tủa đồng thời muối phóng xạ cùng các hydroxit kim loại.
• Hấp phụ bằng vật liệu chuyên dụng: Ứng dụng than hoạt tính cao cấp hoặc cát phủ dioxit mangan để xử lý lượng vết ion kim loại phóng xạ còn sót lại.
• Màng lọc thẩm thấu ngược (RO): Tách bỏ hiệu quả hầu hết các ion kim loại nặng và hợp chất phóng xạ như Radium và Uranium với hiệu suất khử đạt trên 90-99%.
• Trao đổi ion (Ion Exchange): Sử dụng cột hạt nhựa cation axit mạnh (dạng làm mềm nước) để hấp phụ triệt để ion Radium (Ra2+) ra khỏi dòng nước.

CÔNG TY CỔ PHẦN KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG NAM VIỆT

• Địa chỉ : A4, KDC Tăng Long Garden, 105 Đường số 8, Phường Long Phước, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
• Hotline: 0932 562 177
• Website: www.namvietetc.com